بررسي وضعيت فرهنگي مردم

 قبيله «اري » در اتيوپي

 (قسمت سوم )

نگارش از:سيدكاظم‌ مهرنيا(محقق و مدرس مسائل آفريقا و روابط بين الملل)

مقدمه:

در قسمت دوم اين مقاله كه در تاريخ 23/6/1387 در همين وبلاگ منتشر شد، نگارنده به بررسي "ساختار اجتماعي ،ايدئولوژي و نفوذ اعتقاد بر تعيين ميزان اهميت جنسيت و وضعيت اجتماعي كشور اتيوپي" اشاره مفصلي داشت .

حال در اين قسمت به بررسي " آداب ورسوم مربوط به تولد كودك در قبيله «اري»" پرداخته خواهد شد و اميد است كه مورد توجه مراجعين گرام و محققين ارجمند قرار گيرد.مهرنيا

1- آداب ورسوم مربوط به تولد كودك در قبيله «اري»

         هنگامي كه گفتگو از فرهنگ مردم «اري»  به ميان مي آيد، منظور رسوم ، ارزش ها ، معيارها  و اعتقادات مختلفي است كه در ميان اين مردم رواج دارد.

        از ميان جنبه هاي مختلف فرهنگ مردم « اري» ، مراسم مربوط به ولادت كودك جهت بررسي عميق تر برگزيده شده است . دليل انتخاب اين موضوع نقش مهمي است كه « تولد ، بلوغ ، زاد و ولد و مرگ» به عنوان چهار ركن اساسي چرخه زندگي ، در حيات هر فرد بازي مي كنند.از سوي ديگر گستردگي واهميت آداب و رسوم مربوط به اين مراسم ، مي تواند اطلاعات جامعي در ارتباط با بافت اجتماعي و فرهنگي مردم « اري» در اختيار خوانندگان محترم قرار دهد.

        ولادت رويدادي است با خصوصيات معين كه در همه جاي جهان يكسان است و در عين حال شرائط محيط ويژگي هاي خاصي به آن مي بخشد. اين رويداد معمولاً با آداب  و رسوم فرهنگي ، مذهبي و اعتقادي  جوامع در مي آميزد و مسائل مهمي را در مباحث جامعه شناسي خانواده شكل مي دهد. لذا ، با توجه به اين موارد تلاش شده است مراسم و اعتقادات مربوط به ولادت كودك در قبيله « اري»منطقه  « اومو»مورد بررسي قرار گيرد.

2- آداب و رسوم پيش از تولد كودك و مراسم تولد:

        « ... براساس رسوم مردم « اري» هنگامي كه زمان وضع حمل زن باردار نزديك مي شود و معمولاً پس از ماه هشتم بارداري ، همسر به كمك همسايگان كلبه اي كوچك در محوطه پيرامون كلبه اصلي و در نزديكي يك درخت  قهوه(از صادرات مهم كشور اتيوپي به شمار مي رود) بنا مي كند تا زن باردار در آن محل ساكن شود و دوره انزواي خود را بگذراند. غالباً انجام اين مراسم اوليه زن باردار را  از جامعه ، خانواده و گاه حتي از همسر جدا مي كند. ‌»(1)

        در انزوا قرار دادن زن باردار دو دليل عمده دارد :

اول : تلقي مردم از وي به عنوان موجودي ناپاك و خطرناك

دوم: شرايط  خاص رواني و جسمي زن باردار كه تا حدودي وي را غير طبيعي جلوه مي دهد.

        در مدت كناره گيري زن از جامعه و خانواده و تا هنگام بازگشت مجدد وي به خانه ، دختري نابالغ،  جهت رفع نيازهايش در خدمت وي قرار مي گيرد.

        « ...هنگامي كه زمان وضع حمل فرا مي رسد، زني از گروه  « گسه مان ها»(Geseh man-ha) وارد عمل مي شود و وظيفه ماما(زن قابله) را انجام مي دهد. به محض تولد بچه ، ماما، طفل را با آب تميز استحمام مي كند، بند نافش را مي برد و سپس جفت و بند ناف را در محلي دفن كرده و دست خود را با آب تميز و تازه اي كه از رودخانه « نري» (Neri) آورده شده است ، مي شويد تا خود را تطهير نمايد.»(2)

        وي همچنين ازاين آب به مادر و نوزاد مي خوراند . سپس دستان شسته شده خود را با برگ بزرگترين درخت خاصي كه شبيه به موز ( اصطلاحاً در اتيوپي به آن موز كاذب مي گويند كه برگ هاي پهن دارد و از برگ آن براي نگهداري و حمل گات- گياه نشئه آور- استفاده مي شود)مي باشد خشك مي كند، تا نشان دهد اين درخت مورد گزينش وي مي باشد. از اين پس درخت متعلق به زن قابله است و وي هر زمان كه بخواهد مي تواند آن درخت را بريده و با خود ببرد.

        مراسم مربوط به تولد نوزاد جديد شامل سلسله اي از تشريفات است كه عبارتند از:« جدايي ، انتقال و پيوستگي» .

        ابتدا نوزاد بايد از محيط تولد خود كه مادر در آن حضور دارد ، جدا شود. بريدن بند ناف نيز نمادي آشكار از اين جدايي است .مرحله جدايي با آدابي مثل استحمام اوليه ، شستن سر و غيره همراه است . البته تشريفات تطهير نيز بخشي از مرحله جدايي است.

         «... بر مبناي رسوم مردم « اري » ، پدران معمولاً فرزند پسر و مادران فرزند دختر را ترجيح مي دهند. اگر نوزاد پسر باشد ، مردم فرياد «آنگتس،آنگتس» (Angetes) به معناي فرزند «پسر» بر مي آورند و پدر كودك اظهار شادماني فراوان مي كند. چرا كه نسل وي ادامه مي يابد و در آينده مسئوليت هاي اجتماعي و فرهنگي آن خانواده به فرزند پسرش منتقل مي شود.»(3)

        «... اگر نوزاد دختر باشد ، مردم حاضر فرياد « ماتسنس ، ماتسنس»( Matsenes) به معناي « فرزند دختر» برمي آورد و مادر طفل اظهار شادماني بيش از پدر مي كند. »(4)

        اندوه پدر به دليل عدم امكان توارث دختر از اموال و مسئوليت هاي اجتماعي پدر مي باشد. در ضمن دختر در آينده مجبور  است محل سكونت پدري خود را ترك كند و به محل زندگي همسرش برود.

        اما گاه شرايطي نيز وجود دارد كه خانواده فرزند دختر را ترجيح مي دهند، زيرا مي تواند در زمان ازدواج وي از « كوي تا» (Koita) يا همان هدايايي كه به عروس اهدا مي شود برخوردار شوند.

3- آداب و رسوم بعد از تولد كودك و تحريمات اعمال شده بر مادر در قبيله اري در كشور اتيوپي:

        مادر پس از وضع حمل ، سه ماه جهت شيردهي فرزند دختر و چهار ماه جهت شيردهي فرزند پسر، در كلبه انزواي خود باقي مي ماند، تا زماني كه هنگام مراسم نام گذاري كودك فرا برسد. با وقوع اين مراسم دوران انزواي مادر نيز پايان مي پذيرد.

        طي مدت شيردهي ، مادر با انواع اغذيه و اشربه قابل دسترسي در خانه ، پذيرايي مي شود و كودك را با شير مادر و آب جوشيده تغذيه مي كند .در اين مرحله نيز دختري نابالغ جهت رفع نيازهاي مادر در كلبه و در خدمت وي باقي مي ماند.

        نقش همسر طي اين مدت پرستاري از نوزاد، آوردن آب از رودخانه و جمع آوري هيزم براي تهيه آتش است. اين رفتارها نشان دهنده پذيرش نقش اجتماعي ، وظايف و مسئوليت هاي همسري و پدري از سوي مرد مي باشد.

        «... همسايگان ، اقوام و دوستان در مدت گوشه نشيني مادر شيرده در كلبه به ديدار وي مي شتابند. عيادت كنندگان اگر زن باشند براي مادر « بورده»(BORDE) – كه نوعي نوشيدني است – نان و غلات مي آورند و اگر مرد باشند به وي پول هديه مي كنند.»(5) 

        از آنجا كه هدايايي كه توسط زنان آورده مي شود خوراكي است ، در كلبه مي ماند تا زن شيرده آنها را اندك اندك مصرف نمايد. در حالي كه پولهاي اهداء شده توسط مردان جهت خريد لباس كودك و زينت آلات براي مادر مورد استفاده قرار مي گيرد.

        «... عيادت كنندگان وارد كلبه نمي شوند، بلكه با فاصله اي از كلبه      مي نشينند و توسط دختري كه براي خدمت تعيين شده است ، خوش آمد گفته مي شوند. سپس بازديدكنندگان پيامي را توسط دختر براي زن ارسال  مي كنند كه بدين معناست: « خدا را سپاس مي گوئيم كه به لطف و رحمتش كودكي را بدون هيچ مشكلي به دنيا آوردي » (BERI LE KEMI OUSATSE) و مادر در پاسخ مي گويد: « آمين»  (BERI Amnimene) .»(6)

        «... در خلال اين محاوره مادر شيرده و ميهمانان يكديگر را رودر رو نمي بينند، چرا كه دراين منطقه عقيده براين است كه مادر و كودك نبايد توسط ديگران ديده شوند، زيرا مي تواند سبب پيدايش بدبختي و گرفتاري براي آنان شود.»(7)

        «... مادر طي دوران انزوا از نوشيدن شير و خوردن عسل تا فرارسيدن مراسم نام گذاري و بازگشت به خانه منع شده است. عقيده بر آن است كه اگر وي شير بنوشد، گاوها خواهند مرد و خوردن عسل نيز براي مادر و كودك زيان دارد، همچنين مي تواند سبب وقوع پيش آمدهاي شوم در خانواده شود. »(8)(ادامه دارد)

منابع و مآخذ

الف) مشاهدات عيني و تحقيقات ميداني نگارنده از قبيله مذكور در كشور اتيوپي

ب)منابع مشروحه زير:

1-E.Adamson,Hoebel,Anthropology:The study of Man .Third Edition.Mc graw-Hill:New York ,1966.p.319

2-Ibid.p.322

3-Ralphpiddington:Anintroduction to social Anthropology.Vol,II.Ovliver & Boyd:London .1957.p.279

4-Ibid.p.282                                                                                5-Arnold Van Gennep,The Rites of    Passage.English translation,London:Routledge and Kegan Paul.1960.p.44

6-Ibid.p.23

     =================================================

     کلید واژه ها:  آفریقا/اتيوپي/قبيله اري/ماتسنس/آنگتس/گسه مان ها /نري/شیعه/كوي تا/بورده/مهرنیا

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

استفاده از این مطلب با ذکر منبع مجاز می باشد.با تشکر/مهرنیا

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

ایمیل های شخصی نگارنده:

kmehrnia@yahoo.com                  kmehrnia@gmail.com

=============================================================

لطفا برای مطالعه مطالب بیشتر در خصوص  آفريقا به قسمت راست وبلاگ(آرشیو موضوعی)مراجعه و مقاله مورد نظر را رویت فرمائید.با تشکر.مهرنیا

=============================================================