وجوه نام گذاری در فرهنگ مردم اتیوپی

ترجمه و تدوین: سيد كاظم مهرنيا

      همه مي دانيم كه نام چيست ، نام ها در واقع هويت ما هستند و منعكس كنندة فرهنگ و مذهب ما مي باشند. نام تنها منحصر به انسان نيست ، بلكه شهرها، درختان ، رودها ، سازمان ها ، ميوه ها ، سگها ، پرندگان و ساير چيزها نيز داراي اسم هستند . بعضي از نام ها داراي معني هستند . مثل «آديس آبابا» كه معني آن گل تازه يا نوگل مي باشد.

      برخي نيز فاقد معني مي باشند مثل «لندن» كه شخصي قرن ها پيش برحسب اتفاق آن را لندن ناميده و اين نام براي آن باقي مانده است .

      در اتيوپي معني نام ها غالباً به مفاهيمي مثل سلامتي ، اميد ، سرنوشت ، بخت ، افتخارات و ارزش هاي خانوادگي ، شجاعت و يا ريشه هاي تاريخي مربوط مي شود.

     والدين معمولاً براي دختران خود نام هايي مي گذارند كه مبين زيبايي ، شخصيت والا و شايستگي است ، مثل : الماس (ALMAZ) ، گل (Abeba)، گل سرخ (Tsig-reda)، خورشيد (Tsehay)، بانو(Imebet)، دوست داشتني (Tewedaj)خوش خلق  (Amele Work)، محبوب (Wudnesh)، طلايي (Liyu-Work)، ملكه (Nigist)، تاج (Zewditu)، معبد(Meqdes) و بهشت (Genet).

       از سوي ديگر والدين معمولاً پسرهايشان را به نام هايي كه نشان از شجاعت و اشرافيت دارد مي نامند مثل شير(Anbess)، قدرتمند(Hailu)، شاهزاده (Mesfin)، بزرگ مرد (Mekonin)، آقا(Getaneh) و يا فقط تو (Anteneh).

       هنوز نيز نام هايي براي هر دو جنس وجود دارد كه بيانگر اهميت روابط خواهري و برادري است ، مثل Intenesh به معني شما خواهر من هستيد يا Wodimenehبه معني شما برادر من هستيد.

      به عبارت ديگر نام ها زباني هستند كه بيانگر عقايد ، تمايلات و حتي داستان هاي خانوادگي فرد مي باشند براي نمونه بچه اي كه به سختي متولد شده است را Tamiru (معجزه ) مي نامند. اگر بچه اي در زماني متولد شود كه رابطة بين والدينش بسيار عالي بود وي را (Tariku) به معني تاريخي مي نامند.

        مطالب فراواني در مورد نام هايي كه به سلامتي ، اميد ، شادي ، تعجب و حتي انتقام مربوط مي شود مي توان گفت .

    مردي كه تنها يك بار همسرش را ملاقات كرده، تا زمان تولد فرزند كه به شش ماه مي رسد وي را ملاقات نكرده است ، هنگامي كه همسرش را دوباره مي بيند نمي داند كه بچه مال اوست يا نه ، پس با تعجب مي گويد «شما چه بچة زيبايي داريد » همسرش مي گويد: «اين فرزند توست » سپس پدر پسر را Yigmermal يعني شگفت آور مي نامد.

      زني كه همسرش به وي علاقه اي ندارد و تنها به همسر ديگرش ابراز علاقه مي كند ، براي به دنيا آوردن فرزندي كه در زمان بارداري وي هيچ محبت و دلداري از پدرش نديده ، به منزل پدري خود مي رود و بچه را «Atirsaw» به معني «آيا فراموشم نمي كنيد» مي نامد.

      برخي از نام ها فوق العاده مشخص و فراموش نشدني هستند . مثلاً خانم بارداري مردي را ملاقات مي كند و به هم علاقه مند مي شوند . مرد به وي پيشنهاد ازدواج مي دهد. خانم مي گويد كه باردار است . مرد قبول مي كند و از وي مي خواهد كه بچه را نگاه دارد و متولد كند. به اين ترتيب با هم ازدواج  مي كنند ، اما ديگران شروع به بدگويي مي كنند ، حتي دوستان صميمي آن ها با تعجب مي پرسند كه اين مرد چرا مي خواهد فرزند ديگري را بزرگ كند. مرد نيز كه شايعات را مي داند ، هنگامي كه بچه به دنيا بيايد وي را Zim beyechew مي نامد كه معني آن «به آنها گوش نكنيد »مي باشد.

      دوستي را مي شناسم كه نامش Begizew است كه معني آن «اوقات خوش» مي باشد . از وي پرسيدم «چطور شد كه اين نام را برايت انتخاب كردند ؟» وي گفت مادرم وقتي كه خواهرهايم را به دنيا آورد به اين دليل كه تمام روز را كار مي كرد بچه ها شب هنگام متولد مي شدند ، در جايي كه در مورد من وضع فرق مي كرد و من غروب به دنيا آمدم . به همين دليل اين نام را برايم برگزيد.

        اين خاطره نام ديگري را به ياد من آورد و آن Betselot مي باشد ،اين نام دلالت بر دختري مي كند كه در اثر تكرار دعا متولد شده  است .

       بسياري از نام ها منطبق با نام شخصيت هايي است كه در زمان تولد طفل از اتيوپي ديدن كرده اند مثل تيتو، سكوتورو، كاسترو يا اليزابت .

       اخيراً داستاني شنيدم كه در آن چهار برادر به نام هاي مشرق ، مغرب و شمال و جنوب وجود داشتند. تصور مي كنم از آنجا كه مشرق نشانگر آغاز روز است ، نام بزرگترين برادر و مغرب كه پايان روز را تداعي مي كند نام كوچكترين برادر بوده است .

      بعضي اوقات اسامي مضحكي مثل ، عنوان (title)،گنجايش (Content ، مقدمه (Introduction) وپايان (Conclusion) به چشم مي خورد.

      اين بسيار خنده دار است كه مردي به اسم جوان ترين پسرش را پايان يا نتيجه (Conclusion)بنامد و بعد به طور غير منتظره دو بچة متولد شوند. بعضي از نام ها به قدري عجيبند كه حتي نمي توانيد حدس بزنيد كه چه معاني ممكن است داشته باشند، براي ارضاء حس كنجكاوي شما سه نمونه از اين موارد را ياد آور مي شوم كه عبارتند از :(Ibakin) لطفاً به جهنم برويد(Injalih) به روي آنها بول كنيد و (Shinabachew) ضمناً به من گفته شد را ذكر مي كنم . براي مثال يك افسر پليس در زمان حكومت فئودالي وجود داشت كه نامش (shinabachew) بود.

     نام هايي وجود دارند كه براي مغازه ها ، فروشگاه ها ، ترياها ، سالن هاي آرايش و حتي سازمان ها و مؤسسات نامتناسبند. مثل فروشگاه لوازم يدكي بهشت (paradise) ، آرايشگاه (Abeba bikila)، قنادي فرانك سيناترا يا قنادي تيسون (Tyson) ، سالن زيبايي كلئوپاترا و غيره .

      شايد روزي برسد كه اسامي عجيبي بر مبناي نام شخصيت ها به چشممان بخورد ، مثل رستوران هايله گيبوسلاسي (Haile Geber Selassie) يا فروشگاه كلينتون يا فروشگاه لوزام صوتي و تصويري پوتين(putin) . چه كسي مي داند ؟

ملاحظات :

۱- شايان ذكر است ، نام هايي كه در اتيوپي براي نام گذاري انتخاب مي شوند از طبيعت ، سمبل هاي طبيعي و مظاهري نظير شجاعت ، اشرافيت ، زيبايي ، شايستگي ، بخت ، سلامت و خوشحالي يا انتقام سرچشمه گرفته اند.

   ۲- بعضي از نام ها از هيچ اصالتي برخوردار نيستند و به صورت اتفاقي انتخاب مي شوند. براي مثال اگر روزي رئيس جمهور كشوري از اين كشور بازديد به عمل آورد و كودكي نيز در اين روز متولد شود و پسر باشد به نام آن رئيس جمهور نامگذاري مي شود.

منبع : روزنامه انگليسي زبان ريپورتر(The Reporter) ـ چاپ آديس آباباـ مورخ 10/مي /2000

++++++++++++++++++++++++++++++++++++

استفاده از این مطلب با ذکر منبع مجاز می باشد.با تشکر.مهرنیا

++++++++++++++++++++++++++++++++++++

آفریقا/کشور اتیوپی/فرهنگ بومی/آدیس آبابا/سیدکاظم مهرنیا