بررسي وضعيت فرهنگي مردم

 قبيله «اري » در اتيوپي

 (قسمت دوم )

نگارش از:سيدكاظم‌ مهرنيا(محقق و مدرس مسائل آفريقا و روابط بين الملل)

مقدمه:

در قسمت اول اين مقاله كه در تاريخ 4/2/1387 در همين وبلاگ منتشر شد، نگارنده به "سرزمين و مردم اري و خواستگاه جغرافيائي آنان در كشور اتيوپي" اشاره مفصلي داشت . حال در اين قسمت به ساختار اجتماعي و سيستم اعتقادي اين قبيله پرداخته خواهد شد و اميد است كه مورد توجه محققين قرار گيرد.مهرنيا

 1- ساختار اجتماعي قبيله اري در كشور اتيوپي :

        «... ساختار اجتماعي مردم « اري» مركب از دو نژاد اصلي و مهم « ايندي» ( INDI) و «آشنده» (ASHENDE) است . « آشنده» ريشه اصلي سه قبيله « بي – يو» (BI-YO) ، « سيدو»( SIDO) و  «وبامر» (WUBAMER) مي باشد و « ايندي» نيز منشاء قبايل « لي – دا» (LY-DA) و « با – كو» (BAKO) است . اين پنج قبيله نيز به طوايف مختلفي منشعب مي شوند. (5)

        لازم به ذكر است كه بين اين دو نژاد اصیل و مهم ،نه تنها روابط خصمانه وجود ندارد ، بلكه همواره خدمات متقابلي ميان آنان جريان داشته كه منجر به بقاء آنان شده است كه متعاقباً نگارنده به آن خواهد پرداخت.

         نكته قابل توجه در اين قبائل آن است كه همواره مردي از يك نژاد با زن نژاد ديگر ازدواج مي كند. مثلاً مردي با ريشه نژادي « آشنده» بايد با زني از تيره نژادي « ايندي» ازدواج نمايد  واز ازدواج مرد و زن از يك تيره نژادي ممانعت به عمل مي آيد. مسير توارث نژاد نيز همواره از پدر به فرزندان مي باشد.

        يكي از مظاهر خدمات متقابل بين دو تيره نژادي در رابطه خاص بين دايي و پسران خواهر وي
 ( خواهر زاده ها ) كه از دو تيره مقابل هستند، متجلي مي شود. طبق رسوم متداول « اري ها» ، پسران خواهر براي خانواده دايي خود نقش واعظ را ايفا مي نمايند و در مراسم خاكسپاري ، آداب مذهبي و تطهير فعالانه شركت مي نمايند.

        همچنين اين تيره هاي نژادي حقوق و وظايف متقابل و مشخصي در رابطه با شركت در مراسم فوت و خاكسپاري افراد تيره مقابل خود دارند. اين وظايف بخصوص هنگام مرگ پدر يا مادر همسر( زن) آشكار مي شود.

        در اين شرايط مرد بايد با همراهان خود در مراسم خاكسپاري حضور يابد تا حضورش مبين علاقه وي بر ادامه حسن روابط بين دو قبيله باشد. وي بايد در حالي كه نيزه و سپري در دست دارد به رقصي خاص بپردازد و وسايل و آلاتي را كه نمادي از تمايل وي به تقويت روابط دو تيره است ، به همراه بياورد.

        در جامعه « اري»سازمان سياسي سنتي وجود دارد كه تعيين كننده قواعد، ارزش ها ، ميزان فشار و اقتدار ، چگونگي توافق بر روي امور عامه ، مراسم سنتي و عبادي مرتبط با ماوراء الطبيعه ، فعاليت هاي اقتصادي و جنگ مي باشد.

        «... هريك از پنج قبيله « اري» توسط يك رئيس محلي به نام « بابي» (BABI)، اداره مي شوند كه سمت پادشاهي داشته و مسئول اداره امور فوق الذكر است . رئيس قبيله در ميان شبكه اي از مشاوران قرار دارد كه با نامهاي «گودمي» (GODMI) – رئيس مذهبي - ،«زيسو»(ZISO) مرد جنگ و « گلتا» ( GELTA) – ارشد جامعه – شناخته مي شوند و هر كدام داراي وظايف و مسئوليت هاي مشخصي در جهت تأمين سعادت و رفاه جامعه مي باشند. »(6)

2- ايدئولوژي و سيستم اعتقادي « اري ها»

         « ... در ميان مردم « اري» نيز همانند بسياري از مردم جهان باورهاي اعتقادي استواري در مورد مفاهيم متضاد هستي مثل : زندگي و مرگ ، مرد و زن ، پاكي و ناپاكي ، خوشبختي و شوربختي  و وصل ، آلودگي  و تطهير و غيره وجود دارد. آنها « خوش يمني» و « بديمني» حوادث و امور را به نيروهاي ماوراء الطبيعه اي نسبت مي دهند كه از سوي اشخاص  مرده و يا زنده و يا قواي غير انساني، كنترل مي شوند.» (7)

اين تصورات و اعتقادات به صورت زير طبقه بندي مي شوند:

3- نيروهاي اعمال شده از سوي اشخاص :

 الف ) روح نياكان :

        قبیله  « اري» مراسم و جشن هاي فراواني به منظور بزرگداشت نياكان برگزار مي نمايند . افراد اين قبيله اعتقاد دارند که آنان داراي نياكان مشتركي هستند كه در زندگي و سرنوشت آنان دخالت دارند.« اري ها»  ارواح نياكان را با تيره پدري فرد در ارتباط مي دانند. بنابراين طي مراسمي به نام « گاسي – گير» (GASI-GIR) ، هدايا و قرباني ها ، به وسيله پسر ارشد شخص متوفي كه « تويدي» (TOIDI) ناميده مي شود و با حضور « گودمي» قبيله و اعضاء فاميل و خانواده به حضور روح نياكان تقديم مي شود.

         « ... براساس باورهاي قديمي مردم ، ارواح نياكان منبع حيات ، باروري ، سلامتي ، ثروت ، صلح و وحدت و حفاظت افراد جامعه ، دام ها و محصولات كشاورزي تلقي مي شوند.

        از سوي ديگر بيماري ، مرگ، ناكامي در امور اقتصادي و اجتماعي و ساير نابساماني هاي ديگر به عدم اعطاي قرباني و ناخشنودي روح نياكان نبست داده مي شود. اين اعتقادات در طول زمان از نسلي به نسل ديگر منتقل شده است و سپس تحول و گسترش يافته است. (8)

ب ) «بابي» (BABI) رئيس قبيله :

        رياست در ميان قبيله « اري »در برگيرنده هر دوجنبه مذهبي و سياسي مي باشد. « بابي» يارئيس قبيله مسئوليت رهبري مذهبي و سياسي جامعه را بر عهده دارد . براساس باورها، رئيس قبيله طي مدت حيات خود واسطه بين خداوند و افراد قوم خود محسوب مي شود. لذا هنگام دعا به وي متوسل مي شوند  و قرباني ها و هداياي خود را به او تقديم مي كنند تا مشمول بقاء سلامتي ، سعادت و كاميابي شوند. 

      « گاه افراد قبيله جهت ابراز خشنودي و شادي خود نسبت به « بابي» ، قرباني ويژه اي را كه از محل جمع آوري پول مردم ، تهيه شده است ، به وي تقديم مي نمايند . اين كار به ويژه در هنگام بروز قحطي ، خشكسالي ، نزول بلاياي طبيعي و بيماري هاي گوناگون واگيردار بيشتر متداول است .به اين ترتيب مردم براي نجات خود به نيروي «بابي» متوسل مي شوند. »(9)

ج ) «گودمي ها»( GODMIS)

         « گودمي ها» كه پيشتر نيز از آنها صحبت به ميان آمد، مردان مذهبي قبيله هستند كه مشاوران «بابي»  به حساب مي آيند. « گودمي ها» از ديد مردم قبيله ساحراني هستند كه قدرت تعبير و وقايع را بر مبناي آنچه در امعاء و احشاء گوسفندان قرباني مشاهده مي كنند، دارند. آنها از  اين طريق مي توانند آمال مردم ، مثل سلامتي ، حاصلخيزي ، ثروت ، باروري و موفقيت را به منصه ظهور برسانند و يا پيشامدهاي بد مانند بيماري ، مرگ و كاهش محصولات را پيش بيني كنند. لذا مردم براي رفع شرور و دست يابي به خير و بركت به آنان متوسل مي شوند.

نيروهاي غير شخصي :

 الف )« بونكا»(BUNKA)

         «بونكا» ، يكي از فاكتورهاي غير وابسته به اشخاص است كه در ميان هر تيره فاميلي وجود دارد و كاركرد آن حفاظت از افراد قبيله مي باشد.

        «بونكا» نام يك مكان مقدس و در عين حال نام يك مراسم عبادي است كه به منظور جلب حمايت و حفاظت خداوند، صورت مي گيرد.

        هنگامي كه از « بونكا» به عنوان يك مكان مقدس ياد مي شود، منظور محلي در نزديكي انبار غله است كه به وسيله ني هاي بامبو يا برگ درخت خرما حصار كشي شده  وبا نام « ايميكل» (EMEKEL) شناخته مي شود. « ايميكل« در واقع بخش مركزي « بونكا» و محل قرباني گوسفند است.

        مراسم عبادي نيز با همين نام در منطقه وجود دارد كه به منظور جلب رضايت نيروي حامي سلامتي،  باروري ، صلح ، ثروت و بقاء نسل، توسط مردم قبيله اجرا مي شود. اين مراسم به ويژه توسط كساني كه زندگي مشترك خود را آغاز نموده اند، حتماً بايد صورت اجرا بپذيرد .

 ب ) نفوذ نظام اعتقادي بر  تعيين ميزان اهميت جنسيت و وضعيت اجتماعي:

        « ... برگزاري مراسم عبادي « بونكا» ، همچنين مراسم بزرگداشت نياكان والدين « آكا» (AKA) و « گنا» (GENA) سبب شده است تا جامعه « اري » از نظر جنسيت و وضعيت اجتماعي به دو بخش تقسيم شود. »(10)

        زنان « اري» به دليل باورهاي جاري در جامعه ، ناپاك تلقي مي شوند و حق شركت در مراسم «آكا» و « گنا» و همچنين ورود به محل مقدس « بونكا» را ندارند.

        مفهوم پاكي و ناپاكي در قبيله « اري» با نقش اجتماعي و تفاوت هاي فيزيولوژيك زن و مرد مرتبط مي باشد . تا هنگامي كه يك زن قدرت قرباني حيوانات را ندارد ، داراي دوره قاعدگي است و از سينه خود كودكش را تغذيه مي كند، ناپاك پنداشته مي شود و عامل آلوده كردن اماكن و مراسم مذهبي به شمار مي آيد.

        اين مسائل سبب مي شود زنان دسترسي كمتري به مراسم مذهبي داشته باشند و از رتبه اجتماعي پايين تري نسبت به مردان برخوردار باشند. ( لذا زنان عوامل ناتوان در كنترل قواي ماوراء الطبيعه محسوب مي شوند).

        « ... تقسيم افراد جامعه به دو گروه « كنسا» (KENSA) و « منا» ( MENA) نيز نوع ديگري از تفرق اجتماعي را پديد مي آورد. براساس اين تقسيم بندي ، « كنسا» گروه اجتماعي برتر، مورد احترام و پاك هستند و « منا« كه خود به سه دسته « گسه من» (GESSEMAN) ، « داه – من» (DAH-MAN) ، و « فكه – من » (FEKE- MAN) تقسيم مي شود ، طبقه اجتماعي پست و ناپاك فرض مي شوند». (11)

        گروه اخير از ازدواج با ساير طبقات قبيله ، انجام مراسم مذهبي ، مشاركت در بعضي از روابط و امور اجتماعي منع شده اند. لذا مي توان دريافت كه زنان و اين گروه از اتصال به نيروهاي ماوراءالطبيعه محروم مي باشند.

ج ) تعبير و تفسير امور براساس امعاء و احشاء گوسفند قرباني :

        اين عمل ، رسمي متداول و اعتقادي عمومي در ميان مردم قبيله « اري» است كه معمولاً در زمان انجام مراسم مذهبي توسط « گودمي ها» انجام مي شود.

        هدف اصلي از اين كار پيش بيني خير و شر امور ، بر مبناي مشاهدات « گودمي ها» از امعاء و احشاء گوسفند قرباني مي باشد.

        خير بودن يافته هاي « گودمي» پيام آور ثروت ، تندرستي ، باروري ، صلح ، وحدت و دوستي براي قبيله است . درحالي كه شوم بودن اين يافته ها شوربختي ، قحطي ، مرگ ، جنگ و ... را ممكن است به همراه داشته باشد. (ادامه دارد)

 منابع ومآخذ:

الف) مشاهدات عيني و تحقيقات ميداني نگارنده از قبيله مذكور در كشور اتيوپي

ب)منابع مشروحه زير:

5-M.L.Bender.op.cit.p.16

6-People s Democratic Republic of Ethiopia ,Office of the population and Housing 1984:Analytical Report on Gamo Gofa Region.Addis Ababa,January,1990.p.37

7-Ibid.p.36

8-M.L  Bender,an others,op.cit,p.46

9-Ibid.p.49

10-Edwar Winter,The aboriginal political structure of Bwaba.In Tribes Without Rulers,Middleton and David Tait.London:Routledge and Kagan Paul.1985.p.144

11-Ibid.p.146

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

استفاده از این مطلب با ذکر منبع مجاز می باشد.با تشکر.مهرنیا

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

===========================================================

                                                  ایمیل های شخصی نگارنده:

kmehrnia@yahoo.com                  kmehrnia@gmail.com

============================================================

لطفا برای مطالعه مطالب بیشتر در خصوص  آفريقا به قسمت راست وبلاگ(آرشیو موضوعی)مراجعه و مقاله مورد نظر را رویت فرمائید.با تشکر.مهرنیا

==================================================================

 باسلام حضور مراجعین محترم و معزز:از آنجائیکه تصاویر این وبلاگ در چند نوبت مورد دستبردوهک قرار کرفته است لذا عکس های مستهجن و نامربوط که بعضا در آرشیو ملاحظه می فرمائید مر بوط به نگارنده نبوده و پیشاپیش از حضور همه سروران و مراجعین عزیز پوزش می طلبم.با تشکر/مهرنیا

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------