مقدمه

        ارزشها وقواعد رفتاري ، همواره بوسيله اعضاء يك اجتماع وبرمبناي ديدگاهي كه از زندگي و تاريخشان دارند، تعريف مي شود وبه همين دليل است كه ارزشها نمي تواند جهان شمول وفراگير باشد . درهرحال دريك جامعه اين ممكن است يك رفتار، ظالمانه تلقي شود، حال آنكه همان رفتار درجامعه ديگر بعنوان يك رفتار عادي تلقي شده ويا حتي مورد تمجيد وستايش هم قرار گيرد.

        ارزشها وقواعد رفتاري مردم غنا به جهت کم نظير بودن اش، شديداً مورد توجه واحترام هستند.دراين مقاله سعی بر آن است تا ذيلاً به چند مورد از ارزشهاي اصيل مردم غنا را براي خوانندگان محترم تشريح نمايد:

1-اعتقاد به سيستم خانوادگي گسترده[iii]

       ارزش زندگي يك شخص غنائي بر اين است كه او جزئي از يك خانواده ويا كل قبيله محسوب شود .هر شخص غنايي بدون توجه به نوع جنسيت اش (زن يا مرد) همواره فكر مي كند كه كلمه « ما» بركلمه « من» ارجحيت دارد.درچنين جامعه اي عملكرد هيچ يك از افراد درتضاد با منافع افراد ديگر جامعه نمي باشد.مشاركت وسودمندي درميان اعضاء يك خانواده همواره بعنوان يك ارزش معنوي پسنديده ، مورد ستايش مي باشد .هيچ عضوي از اعضاء يك خانواده موفقيت وثروتش درنتيجه تلاش فردي وشخصي اش ندانسته بلكه به اين اصل قائل است كه با كمك ومشاركت جمعي مي باشد كه او به اين موفقيت وثروت دست پيدا كرده است.

         درچنين جامعه اي ، هيچ نيازي بدون پاسخ نخواهد ماند واينگونه فعاليتهاي  جمعي سبب دلگرمي افراد آن جامعه خواهد شد واينگونه فعاليتهاي دسته جمعي قطعاً باعث توسعه آن اجتماع مي شود.

         درنتيجه فعاليتهاي گروهي وجمعي يك مجموعه است كه آن جمع به يك توانمندي وتوانگري دست پيدا خواهئد كرد وهمين توانمندي در زندگي انفرادي افراد هم تأثير خواهد گذاشت واين خود عاملي اصلي آرامش وتوازن روحي افراد يك جامعه مي شود.

        بهترين مثالي كه مي توان از زندگي دسته جمعي ذكر كرد ، زندگي مرداني كه از چند همسر برخوردارند، مي باشد.مثلاً اگر مردي با چند زن ازدواج نمايد كه اصطلاحاً به آنpoly gamy[iv] گويند. اگر يكي از زنان اين مرد كودكي بدنيا آورد، زنان ديگر اين مرد، مراقبت وپرستاري از مادر كودك و فرزندانش را تا كسب بهبودي، برعهده خواهند گرفت ويا اگر يكي از زنان فوت نمايد، سرپرستي كودكان زن متوفي برعهده زنان ديگر اين مرد خواهد بود ويا همينطور اگر درچنين مجموعه اي زني مريض شود وقادر نباشد وظايف خودرا از زندگي زناشوئي ازجمله نظافت منزل ، پخت وپز وساير موارد درقبال شوهر خود انجام دهد ، زنان ديگر اين مرد، تا كسب سلامتي كامل آن زن مريض، وظايف اورا برعهده خواهند گرفت ويا ممكن است يكي  از زنان اين مرد براي ديدار والدين وبستگانش مجبور شود هفته ها ويا ماهها شوهرش را تنها بگذارد، اينجاست كه وجود زنهاي ديگر اين خلأ را پر خواهد كرد ويك مجموعه فعال هيچگاه به ركود و چالش نخواهد رسيد وهمچنين اگر دراين مجموعه يكي از زنان تازه وارد باشد وبه وظائف زناشوئي خود آشنا نباشد، اين عامل سبب بحران واختلاف نخواهد شد، چراكه زنان ديگر اين مجموعه اورا به وظائف زناشوئي اش آشنا خواهند كرد وبه او راه صحيح زندگي كردن را خواهند آموخت و به اين سبب است كه گفته مي شود ، انعطاف پذيري در خانواده هاي گسترده وبزرگ بسيار زياد است وهمين عامل سبب استحكام اينگونه خانواده ها مي شود، بر عكس درخانواده هاي هسته اي شكنندگي آن بسيار زياد است.

       بدون شك زندگي درخانواده گسترده بي عيب ونقص نبوده بلكه اثرات منفي جانبي چندي هم دارد كه ذيلاً به آن اشاره خواهد شد:

 الف – از دست دادن هويت فردي :

        چراكه اعضاء يك چنين خانواده اي ، افراد ، هويت فردي خودرا به خاطر زندگي ديگران ازدست خواهند داد وهمين عامل خود گاهاً منشأ بحرانهايي خواهد شد:

ب – تلاش فردي افراد ناديده انگاشته مي شود:

        تلاش همسراني كه براي آماده سازي زندگي تلاش زيادي مي كنند مي توانند توسط كسان ديگر كه تلاش كمتري دارند، زحمات آنان به هدر رود و ناديده انگاشته شود.

ج – به تأخير افتادن پيشرفت اقتصادي فردي :

      ازديگر اثرات منفي خانواده هاي گسترده مي تواند اين باشد كه پيشرفت اقتصادي فردي وجمعي دريك چنين مجموعه اي به جهت مسائل غير ضروري به تأخير افتد.

      اين انتقادها به كلي نمي تواند حقيقت داشته باشد ، چراكه خانواده هاي غنايي ، درتلاشهاي انفرادي كه سبب شود افراد از آينده خوبي برخوردار باشند را شديداً توصيه وتشويق مي كنند.

       بعنوان مثال مردم غنا از اينكه فرزندان شان در تحصيلات وكسب مدارج عالي فعاليت نمايند، سرمايه گذاري زيادي مي كنند وهمچنين مردم غنا براي فرزندانشان كه در كسب فرصت هاي شغلي مناسب تجاري موفق شوند، كمك شاياني مي كنند.اين كمك ها به جهت اين است كه آيندگان هم از آن بهره مند خواهند شد وهر شخص غنايي از اينكه احساس كند كه براي ديگران مفيد است احساس لذت
 مي كند.

2-ادب ونزاكت [v]

       جنبه هاي مختلف از ادب ونزاكت درميان مردم غنا متداول است كه به علت زيادي عناوين ومصاديق كه دراين مجموعه نمي توان به همه آن اشاره نمود ولذا فقط به چند مورد اكتفا خواهد شد:

الف – توهين هاي لفظي[vi]

        در فرهنگ مردم غنا بكارگيري از الفاظ زشت ، بدترين نوع بي احترامي تلقي شده واگر اين الفاظ ركيك در حضور ديگران برعليه كسي بكار گرفته شود ، اين بي احترامي بدترين آسيب ولطمه را به غرور شنونده وارد خواهد ساخت وبه همين جهت است كه حتي رئيس قبيله هم نمي تواند در مجامع عمومي ازاين الفاظ زشت برعليه ديگران استفاده نمايد.      

       توجه به اين نكته ضروري است كه بعضي از لغات و واژه هاي مشترك كه در اروپا و شمال آفريقا درمحاورات دوستانه بطور طبيعي استفاده مي شود ولي اگر همين واژه ها در كشور غنا بكار گرفته شود بعنوان يك پارامتر توهين آميز تلقي شده وبدترين نوع برخورد با آن مي شود.

      بعنوان مثال مي توان به دو واژه « Idiot»[vii] و واژة « stupid[viii]» اشاره نمود.اگر اين دو واژه ازطرف
بچه ها وزنها برعليه مردها بكار گرفته شود اين به منزله توهين تلقي شده وآن مهم نيست كه در رابطه با چه موضوع ومصداقي اين الفاظ بكار گرفته شده باشد.درفرهنگ مردم غنا احترام كوچكترها به بزرگترها امري است الزامي و همچنين احترام جنس مؤنث به مذكر از جايگاه ويژه اي برخوردار مي باشد.

ب – استفاده ازدست چپ وراست درفرهنگ مردم غنا[ix]

       غنائيها معمولاً از دست چپ براي كارهاي پست استفاده مي نمايند.بعنوان مثال از دست چپ بيشتر براي طهارت استفاده مي شود لذا دست چپ در فرهنگ مردم غنا نامطلوب به شمار مي آيد.پس اگر كسي در فرهنگ غنا با دست چپ غذا بخورد ، اين بدترين نوع توهين به غنايي ها محسوب مي شود وبه همين دليل است كه هدايا را نبايد با دست چپ اهداء نمايند ويا اينكه نبايد هدايا را به دست چپ تحويل بگيرند.همچنين اگر كسي بخواهد با گروهي از مردم دست بدهند ، بايد از افرادي كه در سمت راست گروه است شروع به دست دادن نمايد واگر كسي اشتباهاً با فردي كه دردست چپ آن جمع يا گروه است شروع به دست دادن نمايد اين به منزله توهين به آن جمع در فرهنگ مردم غنا مي باشد.

ج – پاي بندي به سنت صله رحم

       ازديگر آداب ورسوم مردم غنا پاي بندي به صله ارحام مي باشد واين ديدار اقوام بعنوان يكي از فعاليت هاي اجتماعي از جايگاه خاصي در فرهنگ مردم غنا برخوردار مي باشد.اصولاً قضاوت مردم در رابطه با رفتار ديگران ، از طرز برخورد و احوال پرسي آنها مشخص مي شود.مثلاً كسي به دست نزديك خود ، همسايه ويا كاسب محل خود نمي تواند بصورت رسمي و خشك برخورد نمايد بلكه بايد با روي خوش وگرمي ومحبت خاصي از احوال آنان جويا شود.مردم مي دانند كه گرفتاري كاري ومشكلات زندگي ، آنقدر زياد است كه نمي توان وارد جزئيات زندگي و شئونات كاري افراد شد ولي در رابطه با احوال پرسي وجويا شدن از سلامتي افراد ، چيز خوشايندي است كه هركسي از آن استقبال خواهد كرد.

       در روستاها ، بزرگ خانواده هر روز صبح زود به منزل اقوام وآشنايان خود مي رود تا قبل ازآنكه آنان كار روزانه خودرا آغاز نمايند، به آنان سركشي كرده واز احوال آنان باخبر مي وشود واگر اين عمل توسط بزرگ به هر دليلي در صبح زود انجام نشود ويا به تأخير افتد، حتماً بايد اين سنت احوال پرسي وصله رحم درعصر همانروز انجام شود.

       البته سنت ديد وبازديد الزاماً در هرمكاني شباهت با هم نداشته بلكه مردمان هر منطقه اي از سنت هاي مختص به خود برخوردارند.

       بطور كلي سنت رسمي ومتداول ديد وبازديد در فرهنگ مردم غنا با خوش آمدگوئي از طرف ميزبان همراه است وسپس ميزبان جائي را براي نشستن وليوان آبي را به ميهمان تعارف مي كند.ميهمان خواه تشنه باشد ويا نباشد بايد آب را ازدست صاحب خانه گرفته آنرا بنوشد.وپس ازآن ميهمان از ميزبان وتك تك افراد خانواده سلام واحوال پرسي مي كند واين عمل معمولاً  با دست دادن انجام مي شود وميهمان بايد از جاي خود برخيزد وبه تك تك افراد خانواده دست بدهد واين دست دادن هم بايد از نفر دست راست آن جمع شروع شده و به نفر دست چپ خاتمه يابد متقابلاً ميزبان از حال ميهمان وخانواده او جويا مي شود وپس از سلام واحوال پرسي ، ميزبان وميهمان وارد موضوعات اصلي شده ودر رابطه با موضوعات مورد علاقه طرفين با هم بحث وگفتگو مي نمايند.

       لازم به ذكر است اگر دو دوست همديگر را در خيابان ويا هر جائي غير از خانه خود ملاقات نمايند ، اين پاي بندي به سنت ها در شهرها كمتر مورد توجه قرار مي گيرد وبيشتر در روستاها به اين سنت ها عمل مي شود وهمچنين افراد مسن پاي بندي شديدتري نسبت به افراد جوان به اين سنت ها از خود بروز مي دهند.[x]